Provincie Overijssel investeerde de afgelopen jaren in samenwerking met partijen in het landelijk gebied. Onder de noemer “Toekomst van ons Platteland” ontwikkelden gebiedspartners plannen voor de toekomst van hun platteland. De onlangs gepresenteerde nieuwe Rijksaanpak “Weer ruimte voor boer, natuur en bouw” verandert de kaders en vraagt onder andere om meer regie vanuit de provincie. Dit roept vragen op over lopende initiatieven, eerder gemaakte afspraken en ruimte voor eigen keuzes. Om binnen deze complexe opgave het overzicht te bewaren en in verbinding te blijven met haar omgeving, bouwt de provincie aan een interne structuur die signalen uit de omgeving in meer samenhang kan ontvangen, duiden en opvolgen.
DE VRAAG
Hoe vervullen we onze regierol in een veranderend speelveld?
In het landelijk gebied van Overijssel komen landbouw, natuur, water, klimaat, leefbaarheid en het sociaaleconomisch perspectief samen. De provincie werkt hier met gemeenten, waterschappen, agrariërs, terreinbeheerders en andere gebiedspartijen aan opgaven die diep ingrijpen in hoe mensen wonen, werken en ondernemen.
Afgelopen jaren lag binnen het programma Toekomst voor ons Platteland veel nadruk op initiatieven van onderop. Partijen werden uitgenodigd om samen plannen te ontwikkelen en hebben tijd en kennis geïnvesteerd. Relaties zijn opgebouwd en er zijn verwachtingen ontstaan over wat partijen samen met de provincie kunnen bereiken.
De nieuwe Rijksaanpak verandert deze situatie. Scherpere kaders en een meer verplichtende, tijdgebonden aanpak hebben gevolgen voor de ruimte waarbinnen gebiedspartijen hun plannen ontwikkelen. Van de provincie wordt bovendien een nadrukkelijke rol als gebiedsregisseur gevraagd. Deze omslag werkt door in het hele netwerk. Sommige partijen zien mogelijkheden om verder te komen, andere maken zich zorgen over hun bedrijf of vragen zich af wat hun eerdere inzet waard is. Wat blijft overeind? Waarover kunnen we nog meedenken? En wat kan de provincie al wel en nog niet toezeggen?
Voor de provincie ontstaat zo een dubbele opdracht: richting geven aan de uitwerking van de Rijksaanpak en zorgvuldig omgaan met bestaande samenwerkingen. De vraag aan ons bureau is hoe de provincie het omgevingsmanagement zo kan organiseren dat vragen en signalen leiden tot samenhangende afwegingen, keuzes en terugkoppeling.
ONZE AANPAK
Vanuit de praktijk begrijpen wat de organisatie nodig heeft
Met onze inzet combineren we het tijdelijk vervullen van een omgevingsmanagementrol met het ontwikkelen van een werkwijze waarmee de provincie zelf verder kan. We werken mee in actuele opgaven en helpen collega’s hun omgevingsmanagement in te richten. Zo zien we van dichtbij hoe contacten met de omgeving en interne verantwoordelijkheden op elkaar aansluiten.
De provincie beschikt over veel gebiedskennis en betrokken professionals. Contacten met de omgeving lopen onder andere via gebiedsregisseurs, procesregisseurs, omgevingsmanagers, landbouwverbinders, accountmanagers, programmaleiding en bestuur. Elk van hen ziet een deel van wat buiten speelt. Om te begrijpen wat omgevingssignalen van de provincie vragen, moeten inzichten bij elkaar komen en verbonden worden met de verantwoordelijkheden binnen de organisatie.
Een vraag die voor een gebiedspartij één geheel vormt, kan binnen de provincie verschillende programma’s en verantwoordelijkheden raken. Zo kan een initiatief voor een agrarisch bedrijf tegelijk vragen oproepen over bestaansrecht, natuurherstel, water, grond en vergunningverlening. Als deze afzonderlijk worden behandeld, kan het gezamenlijke vraagstuk uit beeld raken. Het risico is dat omgevingssignalen worden doorgegeven zonder duidelijkheid over wie het vervolg organiseert. Of dat collega’s vanuit verschillende verantwoordelijkheden antwoorden geven die buiten moeilijk met elkaar te rijmen zijn.
Wij onderzoeken hoe signalen binnenkomen, waar gezamenlijke afweging nodig is en hoe de route naar uitvoering of besluitvorming loopt. Ook kijken we hoe betrokkenen horen wat er met hun inbreng gebeurt. Deze analyse vormt de basis voor ons advies over interne omgevingsregie en passende interventies vanuit onder meer omgevingsmanagement, participatie en communicatie. Denk aan gerichte gesprekken met gebiedspartijen om belangen en zorgen beter te begrijpen, een gezamenlijk overleg om een vastgelopen vraagstuk verder te brengen of een participatieaanpak die duidelijk maakt wie wanneer invloed kan uitoefenen. Soms vraagt de situatie vooral om heldere procesinformatie en persoonlijke terugkoppeling. Wij helpen de provincie af te wegen welke inzet bij het vraagstuk past en wat de provincie hiervoor intern moet organiseren.
WAT WE DEDEN
Van verspreide contacten naar gezamenlijke duiding en opvolging
Op basis van onze praktijkervaringen en analyse werkten we een voorstel uit dat we nu samen met de provincie inrichten. Hierin verbinden we bestaande contacten met de omgeving aan een werkbare interne werkwijze. Een vast kernteam voor omgevingsregie organiseert het gezamenlijke omgevingsbeeld. Rond deze kern sluiten per vraagstuk de collega’s aan die nodig zijn, bijvoorbeeld vanuit gebiedsprocessen, beleid, vergunningverlening, grond of juridische expertise.
De meerwaarde van het kernteam begint bij het samen begrijpen van een signaal. Wat speelt hier precies? Welke belangen, afhankelijkheden en eerdere afspraken zijn relevant? Is dit een afzonderlijke vraag of zien we hetzelfde in meerdere gebieden? Wat vraagt dit van de provincie? Vervolgens maken we afspraken over het vervolg. Per vraagstuk moet duidelijk zijn wie verantwoordelijk is, welke actie of afweging nodig is, waar een besluit wordt genomen en wie wanneer terugkoppelt. Een gezamenlijk overzicht van vraagstukken en afspraken helpt om deze opvolging te bewaken.
Ook brengen we de vele externe overleggen en gesprekken beter met elkaar in verband. Welke vragen leven aan welke tafel? Wie voert namens de provincie het gesprek? Welke informatie hebben collega’s hiervoor nodig en welke signalen moeten na afloop intern worden opgepakt?
De inhoudelijke verantwoordelijkheid blijft bij de betrokken professionals, opdrachtgevers, managers en bestuurders. Het kernteam voor omgevingsregie organiseert de verbinding tussen hun werk, zodat vraagstukken rond de uitwerking van de Rijksaanpak die meerdere verantwoordelijkheden raken een gezamenlijk vervolg krijgen.
RESULTAAT
Een uitgewerkte richting voor omgevingsregie wordt nu ingericht
Tot nu toe heeft onze inzet geleid tot een scherper beeld van de verbinding tussen externe contacten en interne besluitvorming. Duidelijker is geworden hoe en waar signalen hun samenhang kunnen verliezen en welke afspraken nodig zijn om ze zorgvuldig op te volgen. Het voorstel voor interne omgevingsregie geeft hier invulling aan. Er ligt een concrete basis om de samenwerking te verbeteren.
VERVOLG
Waaraan merken de provincie en haar omgeving dat de aanpak werkt?
In de volgende fase passen we de omgevingsregie toe op vragen die ontstaan bij de uitwerking van de Rijksaanpak. We toetsen welke rollen, afspraken en besluitroutes werken en waar aanpassing nodig is.
Binnen de provincie mag dit leiden tot meer samenhang en overzicht. Collega’s moeten weten waar zij signalen kunnen bespreken, welke andere opgaven ermee samenhangen en wie het vervolg oppakt. De verbinding tussen dossiers en afdelingen moet minder afhankelijk worden van individuele professionals die zelf hun weg door de organisatie zoeken.
Voor gebiedspartijen moet deze werkwijze merkbaar worden in hoe de provincie met hen samenwerkt, zoals partijen samenbrengen rond een gedeelde opgave of samen onderzoeken hoe een vastgelopen samenwerking verder kan. Zo moet de interne omgevingsregie buiten leiden tot goed onderbouwde keuzes, heldere afspraken en samenwerking waarin partijen samen verder kunnen.
Uiteindelijk moet deze manier van werken bijdragen aan meer rust, helderheid en handelingsperspectief voor alle partijen. Door structuren te bouwen die samenwerking met de omgeving ondersteunen, stelt de provincie zichzelf in staat samen met partners te werken aan passende oplossingen voor het landelijk gebied.
“We wilden advies over hoe we het omgevingsmanagement opnieuw konden inrichten, zodat we zelf verder kunnen en minder afhankelijk zijn van externe inhuur. We zijn blij met wat dit tot nu toe heeft opgeleverd. De opzet voor het omgevingsregieteam is goed doordacht. ” — Brendan McCarthy, programmaleider provincie Overijssel
Leg je vraag of uitdaging aan ons voor. We helpen je graag.
